Студенттерге · Байжан Канафин

Қайта жиырма жасқа келсем, нені үйренер едім

Студенттер жиі мынадай сұрақ қояды: ЖИ кез келген сұраққа жарты минутта жауап берсе, оқудың не қажеті бар? Кодты машина жазып жатқанда бағдарламашы болуға бару керек пе? Университетті бітіргенде маған жұмыс қала ма?

Мен студенттер алдында жиі сөйлеймін, және әр кездесуден кейін маған дәл осы сұрақтармен келеді. Мұнда — менің жауабым, дәріссіз. Және екі тапсырма. Оларға жетіп, орындасаңыз — әңгімеміз бекер болмағаны.

Байжан Канафин зал алдында сөйлеп тұр

Білім тегін болды

Жиырма жасымда менің қарапайым бір идеям болды. Мен өз саламдағы ең мықты инженер болғым келді және бір ғана жолды көрдім — білім. Диплом, тағы диплом, сертификаттау, тағы да білім.

Ол кезде білімді жылдар бойы жинайтын. Бүгін сіздердің кез келгеніңіз отыз секундта жауап аласыз — мен оған бір семестр жұмсар едім.

Олай болса, сұрақ басқа. Білім бәрінде бар болса, адамдардың айырмашылығы неде?

Спорт арқылы жауап берейін. Сіз залға келдіңіз, алдыңызда штанга. Сіз жүк тиегішті әкеліп, штанганы жүк тиегішпен көтересіз. Штанга көтерілді ме? Көтерілді. Міндет орындалды ма? Орындалды. Ал бұлшықет өсті ме?

ЖИ-дің дайын жауабын көшіргенде дәл осылай болады. Жұмысты тапсырдыңыз — бірақ не тапсырғаныңызды түсіндіре алмайсыз. Штанганы жүк тиегіш көтерді.

Триатлонда қарапайым ереже бар: жарыста жаттығуда неге лайық болсаң, дәл соны аласың. Артық емес. Мен мұны Гавайиде өз басымнан өткердім: жүгірудің жиырма үшінші километрінде күшім таусылды, және жарыс жүгіру жаттығуларым жетпегенін жай ғана көрсетті. Сіздің жарысыңыз — телефонсыз емтихан, сұхбат, объектідегі алғашқы апат, шешімді бір минутта қабылдау керек және сұрайтын ешкім жоқ кез.

Мен ЖИ-ден бас тартуға шақырмаймын — өзім оны таңғы асқа дейін бірнеше рет ашамын. Сол ЖИ жүк тиегіш те бола алады, сізде бұрын-соңды болған ең жақсы жаттықтырушы да бола алады. Айырмашылық — онымен қалай жұмыс істейтініңізде.

Ең маңыздысы

Екі тапсырма

Осы аптаға

Жүк тиегіштің орнына жаттықтырушы

  1. Бір пәнді алыңыз. Ең қиынын.
  2. Сол пән бойынша өз білім базаңызды жинаңыз: конспектілер, оқулық, есептер, емтихан сұрақтары.
  3. Оны өз материалдарыңызды жинауға болатын кез келген құралға жүктеңіз. Қазір ондай құралдар бірнешеу — өзіңіз таңдаңыз.
  4. Одан сізге жауап бермеуін, керісінше сізден сұрауын өтініңіз.

Мысалы, былай:

Маған жауап берме. Осы пән бойынша сұрақтарды бір-бірден қой, жауаптарымды тексер және қай жерде түсінбейтінімді көрсет.

Бір аптадан кейін өзіңізді тексеріңіз: тақырыпты досыңызға телефонсыз түсіндіре аласыз ба?

Үш айға

Бір шынайы мәселе

Шынайы мәселесі бар бір адамды табыңыз. Дүкені бар туысыңыз. Таныс кәсіпкер. Өз кафедраңыз.

Және осы мәселені ЖИ-мен соңына дейін шешіңіз — адам нәтижесін пайдаланатындай етіп. Макет те, презентация да емес — нақты жұмыс істейтін дүние.

Біреуінен бастаңыз. Осындай үш шешілген мәселе жұмыс берушіге сіз туралы дипломнан және он сертификаттан көп айтады.

Мәселені қайдан іздеу керек

Мәселені қайдан іздеу керек

Таныс кәсіпкерден неге шамасы жетпей жатқанын сұраңыз. Көбіне үшеуінің бірін естисіз.

  1. Біріншісі — клиенттер. Бұл маркетинг: өнім туралы ролик, мәтіндер, әлеуметтік желілер, сайт.
  2. Екіншісі — сату. Кездесуге дайындалу, ұсыныс жазу, кешкі сағат он бірде келген өтінімге жауап беру.
  3. Үшіншісі — не болып жатқанын түсіну. Кестеден есеп жинау, түсімнің неге төмендегенін табу.

Мұның бәрін бүгін ЖИ-мен жасауға болады — бұрынғыдан жылдамырақ әрі арзанырақ. Бір ғана нәрсе жетіспейді: мұны істей алатын адамдар. Бағдарламашылар да, ғалымдар да емес — нақты мәселені алып, оны ЖИ-мен нәтижеге дейін жеткізетін адамдар.

Нені үйрену керек: агенттер мен мультиагенттік жүйелер

Соңғы үш жылда ЖИ екі қадам жасады, үшіншісі де жақын.

  1. 01

    Чат-бот жауап береді

    Сіз сұрақ қоясыз, ол жауап береді. Көпшілік ЖИ дегеніміз осы деп әлі күнге дейін ойлайды.

  2. 02

    Агент істейді

    Сіз сұрамайсыз, тапсырма бересіз. Агент өзі іздейді, оқиды, жазады, тексереді, түзетеді және нәтиже әкеледі. Чат-бот қалай істеу керегін айтып береді. Агент істейді.

  3. 03

    Физикалық ЖИ әлемде әрекет етеді

    Сол агент, тек қолы бар: робот, көлік, қосалқы станциядағы жабдық.

Бүгін шекара ЖИ-ді пайдаланатындар мен пайдаланбайтындардың арасынан өтпейді. Ол ЖИ-ге сұрақ қоятындар мен оған тапсырма беретіндердің арасынан өтеді.

Сондықтан агенттің қалай құрылғанын үйреніңіз: модель, нұсқаулық, білім базасы, құралдар және құқықтар — оған не істеуге болады, не болмайды. Мультиагенттік жүйелерді үйреніңіз: бір тапсырманың үстінде рөлдері әртүрлі бірнеше агент жұмыс істейді — біреуі деректерді жинайды, екіншісі жазады, үшіншісі тексереді, — ал адам тапсырма қойып, нәтижені қабылдайды. Біз бүгін өз компаниямыздағы жұмысты осылай қайта құрып жатырмыз.

Нақты бір бағдарламаға байланып қалмаңыз. Мен күн сайын пайдаланатын нәрсе жарты жыл бұрын болған жоқ, ал жарты жылдан кейін тағы бір жаңа нәрсе пайда болады. Қағидат қалады.

Бұл тек айтишниктерге арналмаған. Электр қозғалтқышы пайда болғанда, зауыттар алдымен оны бу машинасының орнына қоя салды — және ұзақ уақыт бойы ештеңе дерлік ала алмады. Пайда цехтарды қозғалтқышқа сай қайта құрғанда ғана келді. Оларды зауытты да, электрді де түсінетін инженерлер қайта құрды. ЖИ-мен қазір де солай, және қайта құратын — сіздер.

Үш ереже

  1. 01

    Алдымен өзің, содан кейін ЖИ.

  2. 02

    «Не» емес, «неге» деп сұраңыз.

  3. 03

    ЖИ-сіз жаттығыңыз. Ұшқыштар сияқты: автопилот көптен бері бар, бірақ оларды бәрібір қолмен ұшуға мәжбүрлейді. Автоматика істен шыққан күні кабинада қолынан келетін адам отыруы керек.

ЖИ жауап бергеннен кейін не сұрау керек

ЖИ-дің жауабы — жұмыстың соңы емес, басы. Біздің компанияда былай: мен тапсырма қоямын, жауап аламын және сұраймын:

  • Неге олай шештің?
  • Бұл сан қайдан?
  • Қандай болжам жасадың?
  • Қай жерде қателесуің мүмкін?

Содан кейін түзетемін және нақтырақ сұраймын. Кейде бес айналым, кейде он.

Қалай сұрасаң — солай аласың. Бірақ екінші жартысы бар: қалай түзетсең — нәтиже де сондай болады.

Міне, осы жерде тұзақ бар. ЖИ сеніммен қателеседі. Ол «білмеймін» демейді — шындықты қандай сабырлы үнмен жазса, жалғанды да солай жазады. Мұны тек пәнді білетін адам ғана байқай алады. Сондықтан физика, математика және сіздің мамандығыңыз бүгін бұрынғыдан да қажет: сізді алдап жатқанын түсіну үшін.

Мүмкіндік терезесі қазір ашық

Бұл — менің болжамым, зерттеу емес: өз клиенттерім мен өз компаниямнан көріп отырғаным. Бес жылдан кейін ЖИ-мен жұмыс істеуді үйренбеген бизнес нарықтан кетеді. Ал үйренгені жаңа адамдарды барған сайын аз жалдайды: оған қазіргі адамдар мен агенттер жеткілікті болады.

Демек, терезе қазір ашық. Екі-үш жыл. Сіздер — әлі де үлгеретін ұрпақсыздар.

Телефонға үш жол

Жазбаларды ашып, үш жол жазыңыз:

  1. Мақсат. Үш айға бір мақсат.
  2. Дағды. Оған жету үшін қажет бір дағды.
  3. Әдет. Күн сайын жасауға дайын бір әдет. Он емес. Біреу.

Мен көп жыл бойы табыс дегеніміз — білім деп ойладым. Кейін — мотивация деп. Мотивация — ұшқын: ол өзіне ыңғайлы кезде келеді де, ең керек кезде кетіп қалады.

Басқа нәрсе жұмыс істейді. Сіз мақсаттарыңызға тең емессіз. Сіз әдеттеріңізге теңсіз.

Ұзақ жолда ең ақылдылар жеңбейді. Ең жүйелілер жеңеді.

Сіздерде екі-үш жыл және бұрын бірде-бір ұрпақта болмаған құрал бар. Жүйе құрыңыз.

— Байжан Канафин

Автор туралы

Байжан Канафин

Documentolog және d8n.ai негізін қалаушы. 2007 жылдан бері Documentolog-ты құрып келеді: бүгін Documentolog Business-тің Қазақстанда шамамен 150 000 клиенті бар. Қазір бизнеске арналған ЖИ-агенттер платформасы d8n.ai-ды дамытып жатыр.

Триатлет, Гавайидегі Ironman әлем чемпионатының финишері (2022).

Энерго · МТУСИ · University of StuttgartЖезқазғанда өскен. Алматыда, Энергода оқи бастады, кейін — МТУСИ және Штутгарт университеті.